د جیهانا ئەڤڕۆ دا، بکارهێنانا دەفرێن پلاستیکی بۆ گەرمکرنا خوارنێ د ناڤ “مایکرۆوەیڤ” یان ب هەر ڕێگەیەکا دی بوویە کارەکێ ڕۆژانە و ب ساناهی. لێ ڤەکۆلینێن نوو یێن پزیشکی ئاماژێ ب مەترسییەکا مەزن دکەن کو ڕاستەوخۆ کار دکەتە سەر کۆئەندامێ زاوزێ و گەشەکرنا خانەیێن شێرپەنجەیی.
ماددەیێن کیمیایی چەوا دچنە ناڤ خوارنێ؟
پلاستیک ژ چەندین پێکهاتەیێن کیمیایی یێن ئالۆز پێکدهێت، ژ وان ژی (BPA – Bisphenol A) و (Phthalates). دەما دەفرەکا پلاستیکی دهێتە گەرمکرن، پێکهاتەیا وێ یا کیمیایی بەرەبەرە تێکدچیت و ئەڤ ماددەیێن ژەهراوی دچنە ناڤ خوارنێ. ئەڤ پرۆسەیە ب شێوەیەکێ نەدیتنی ڕووددەت، لێ ل سەر دەمەکێ درێژ کارتێکرنێن وێ دێ دیار بن.
پەیوەندیا پلاستیکی ب نەزۆکیێ ڤە
پزیشک هۆشداریێ ددەن کو ماددەیێن ناڤ پلاستیکی وەک “تێکدەرێن هۆرمۆنی” کار دکەن. ئەڤ ماددەیە د ناڤ لەشێ مرۆڤی دا لاساییا هۆرمۆنا (ئێسترۆجین) دکەن، ئەڤ چەندە ژی دبیتە ئەگەرێ:
- ل دەف پیا: کێمبوونا ڕێژە و جۆداتیا تۆڤی (سێپەرم).
- ل دەف ژنا: تێکچوونا هۆرمۆنان و تێکچوونا سووڕا مەهانە، کو د ئەنجام دا ئەگەرێن نەزۆکیێ زێدە دکەن.
مەترسییا شێرپەنجێ
ل گۆرەی ڤەکۆلینان، گەرمبوونا پلاستیکی و تێکەل بوونا وێ دگەل خوارنێن چەور، دبیتە ئەگەرێ ئازارکرنا خانەیێن لەشی. ئەڤ یەک مەترسییا تووشبوون ب شێرپەنجەیا مەمکی، پرۆستات و جەرگی زێدە دکەت. ب تایبەت ئەو دەفرێن پلاستیکی یێن کو نیشانا (Microwave Safe) ل سەر نینە، یان ئەوێن ژ جۆرێن ئەرزان هاتینە چێکرن.
چارەسەری و ڕێگری چییە؟
بۆ پاراستنا ساخلەمییا خێزانا خۆ، شارەزا ئەڤان ڕێنماییان پێشنیار دکەن:
- بکارهێنانا جامی و فەخاری: هەرەم دەمێ گەرمکرنا خوارنێ، دەفرێن جامی (جام) یان فەخاری و سێرامیکی بکاربینە.
- دویرکەفتن ژ پلاستیکێ ڕوون: ئەو پەرداغ و دەفرێن پلاستیکی یێن کو پتر دهێنە چەماندن، مەترسییا وان پترە.
- ساردکرنا خوارنێ: چ جاران خوارنا گەرم ڕاستەوخۆ نەکەنە د ناڤ دەفرێن پلاستیکی یێن خوارن هەلگرتنێ دا، هەتا کو کێمەکێ سارد دبیت.